Kıdem ve ihbar tazminatı nasıl hesaplanır? 2026 tavanı, şartlar, örnek

Kıdem tazminatı, işçinin en büyük tek alacağıdır ve hesabı sanıldığı kadar karmaşık değildir: kaç yıl çalıştın, son brüt ücretin ne, tavan ne. Üç soruya cevap verince sonuç çıkar. Yine de "giydirilmiş ücret", "tavan" ve "hangi fesihte hak edilir" sorularında çok hata yapılıyor. Bu yazı kamu işçisi gözüyle anlatır; özel sektörde de aynı kurallar geçerlidir.

Hangi kanun?

4857 sayılı İş Kanunu 2003'te çıktığında kıdem tazminatı maddesini yeniden yazmadı; eski 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesi yürürlükte kaldı. Bugün kıdem tazminatının dayanağı hâlâ 1475 sayılı Kanun'un 14. maddesidir. İhbar süreleri ve ihbar tazminatı ise 4857 m.17'de.

Kıdem tazminatı ne zaman hak edilir?

Önce ön şart: işyerinde en az bir yıl çalışmış olmak. Bir yılı doldurmayan işçi kıdem tazminatı alamaz. Sonra iş sözleşmesinin şu hallerden biriyle bitmesi gerekir:

• İşveren tarafından, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı (4857 m.25/II) dışında bir nedenle feshedilmesi. Örneğin işyerinin kapanması, norm fazlası, performans gerekçesi.
• İşçinin, sağlık, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık ya da zorlayıcı nedenle (4857 m.24) kendisinin feshetmesi. Ücretin ödenmemesi en bilinen örnek.
• Muvazzaf askerlik.
• Yaşlılık, emeklilik ya da malullük aylığı almak için ayrılma; ya da 15 yıl sigortalılık ve 3600 prim gününü doldurup SGK'dan "kıdem tazminatına esas yazı" alarak ayrılma.
• Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması.
• İşçinin ölümü (tazminat mirasçılara ödenir).

İstifa eden işçi kıdem tazminatı alamaz. Bu kuralın istisnaları yukarıdaki listedir; "artık çalışmak istemiyorum" diye ayrılan işçiye tazminat yoktur.

Hesap: tam yıl × 30 gün

Her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret ödenir. Yıldan artan aylar ve günler de aynı oranla hesaba katılır. Formül:

Kıdem tazminatı = (Çalışılan tam yıl × 30 günlük giydirilmiş ücret) + (Artan gün sayısı ÷ 365 × 30 günlük giydirilmiş ücret)

Toplu iş sözleşmesinde 30 gün yerine daha yüksek bir gün sayısı belirlenmişse (kamu işçisi TİS'lerinde 30 günün üstü nadirdir ama vardır) o sayı kullanılır.

Giydirilmiş ücret ne demek?

Hesaba esas ücret çıplak ücret değil, giydirilmiş brüt ücrettir: son brüt ücret + düzenli ödenen ve para ile ölçülebilen yan haklar. Kamu işçisi için tipik kalemler:

• Yemek ve yol yardımı (aylık tutarı)
• İkramiye (yıllık toplamın 12'ye bölümü)
• İlave tediye (yıllık 52 günlük tutarın 12'ye bölümü)
• Yakacak, giyim, bayram ve sosyal yardımlar (yıllık toplamın 12'ye bölümü)
• Düzenli ödenen primler

Fazla mesai, arızi ödemeler ve bir defalık yardımlar girmez.

Tavan

Kanun bir üst sınır koyar: yıllık kıdem tazminatı, en yüksek devlet memurunun (Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı) bir hizmet yılı için alacağı emekli ikramiyesini geçemez. Bu tutar memur katsayısına bağlı olduğu için ocak ve temmuzda değişir.

Giydirilmiş brüt ücretin tavanın üstündeyse hesapta tavan kullanılır. Tavan, fesih tarihindeki tutardır; ödeme geciktiyse yine fesih tarihi esastır.

Hangi kesintiler?

Tavanı aşmayan kıdem tazminatı gelir vergisinden istisnadır; yalnız binde 7,59 damga vergisi kesilir. SGK primi kesilmez. İhbar tazminatında ise gelir vergisi ve damga vergisi birlikte kesilir; SGK primi yine kesilmez.

Örnek

Bir belediye işçisi 1 Mart 2016'da işe girmiş, 15 Eylül 2026'da emeklilik nedeniyle ayrılmış. Son brüt ücreti 42.000 TL; aylık yemek ve yol 4.000 TL; yıllık ikramiye ve ilave tediyenin aylığa düşen payı 6.500 TL. Giydirilmiş brüt: 52.500 TL. Tavanın (73.729,87) altında, dolayısıyla tam tutar kullanılır.

• Süre: 10 yıl 6 ay 14 gün. Tam yıl 10; artan süre 198 gün.
• 10 yıl: 10 × 52.500 = 525.000 TL
• Artan: 198 ÷ 365 × 52.500 = 28.479,45 TL
• Brüt kıdem tazminatı: 553.479,45 TL
• Damga vergisi: 553.479,45 × 0,00759 = 4.200,91 TL
• Net: 549.278,54 TL

Kurum fesih bildiriminde bulunmadan iş sözleşmesini sona erdirmiş olsaydı (emeklilikte ihbar tazminatı gündeme gelmez, örnek işveren feshi için) 8 haftalık ihbar tazminatı da eklenirdi: 8 hafta = 56 gün; günlük giydirilmiş ücret 52.500 ÷ 30 = 1.750 TL; ihbar 98.000 TL brüt, bundan gelir ve damga vergisi kesilir.

İhbar süreleri

4857 m.17 fesih bildiriminden sonra geçmesi gereken süreyi kıdeme göre belirler:

Bu süreler asgaridir; toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir. Süreye uymayan taraf, süreye ait ücret tutarında ihbar tazminatı öder. İşçi istifa ederken de ihbar süresine uymak zorundadır; uymazsa işveren ondan ihbar tazminatı isteyebilir. Bildirim süresi içinde işçiye günde en az iki saat iş arama izni verilir.

Zamanaşımı

Kıdem ve ihbar tazminatı alacakları için zamanaşımı 2017'den beri 5 yıldır (4857 ek m.3). Fesih tarihinden itibaren işler; süre dolmadan arabulucuya başvurmak gerekir, çünkü işçi alacaklarında dava öncesi arabuluculuk zorunludur.

Kaynaklar

1. 1475 sayılı İş Kanunu, m.14 (kıdem tazminatı)
2. 4857 sayılı İş Kanunu, m.17 (ihbar süreleri), m.24-25 (fesih halleri), m.27 (iş arama izni), ek m.3 (zamanaşımı)
3. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, kıdem tazminatı tavan miktarı
4. Hazine ve Maliye Bakanlığı, Temmuz 2026 Mali ve Sosyal Haklara İlişkin Genelge (Sıra No 5), m.2
5. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, m.25/7 (kıdem tazminatı istisnası)
6. 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu, (1) sayılı tablo IV-1-b

Bu yazı genel bilgi verir, hukuki danışmanlık değildir. Kurumunuzun uygulaması ve güncel mevzuat esastır; önemli kararlardan önce kaynaklardaki resmî metinleri okuyun.