Toplu sözleşme, KÇP ve TİS nedir? Memur ve kamu işçisinde zam nasıl belirlenir

"Toplu sözleşme imzalandı" haberinin memuru mu işçiyi mi ilgilendirdiği her seferinde karışır. Çünkü iki ayrı sistem vardır: memurlar için 4688 sayılı Kanun'a dayanan toplu sözleşme, kamu işçileri için 6356 sayılı Kanun'a dayanan toplu iş sözleşmesi ve onun çatısı olan Kamu Çerçeve Protokolü. Bu yazı ikisini yan yana koyar.

Memurlar: toplu sözleşme (4688)

Kim masaya oturur?

Kamu işvereni adına Kamu İşveren Heyeti (Cumhurbaşkanı yardımcısı ya da görevlendirdiği bakan başkanlığında); kamu görevlileri adına en çok üyeye sahip konfederasyon ve her hizmet kolunda en çok üyeli sendikalar. Konfederasyonların ağırlığı üye sayısına göre belirlenir; sendika üyelikleri her yıl 15 Mayıs itibarıyla Resmî Gazete'de ilan edilir.

Ne zaman, ne kadar süreyle?

Toplu sözleşme görüşmeleri tek sayılı yılların ağustos ayının ilk iş gününde başlar ve sonraki iki mali yılı kapsar. 2025 Ağustos'unda yapılan görüşme 2026 ve 2027'yi belirledi; bir sonraki 2027 Ağustos'unda 2028-2029 için yapılacak.

Neler görüşülür?

Aylık ve ücretler (katsayı artış oranı), toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı, sosyal haklar ve hizmet kollarına özel konular (öğretmenlerin ek ders ücreti, sağlıkta nöbet ücreti, din görevlilerinde yurt dışı kadroları gibi). Kadro, atama ve özlük düzenlemeleri kanun gerektirdiği için masada "tavsiye" olarak kalır.

Anlaşma olmazsa: Hakem Kurulu

Taraflar anlaşamazsa Kamu Görevlileri Hakem Kurulu devreye girer: Yargıtay, Danıştay ve Sayıştay üyeleri, akademisyenler, taraf temsilcileri. Kurul beş gün içinde karar verir, karar kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir; grev hakkı yoktur. 2012'den beri yapılan sekiz dönemin birkaçı Hakem Kurulu kararıyla bitti.

8. Dönem (2026-2027)

Ağustos 2025 görüşmelerinde anlaşma olmadı; Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararıyla:

Buna enflasyon farkı eklenir: altı aylık TÜFE artışı zammı aşarsa fark katsayılara yansıtılır. Bu yüzden ocak ve temmuzda açıklanan oran çoğu zaman tablodakinden yüksektir; Temmuz 2026'da katsayılar yüzde 7 zam ve enflasyon farkıyla birlikte arttı (güncel katsayılar maaş yazısında).

Toplu sözleşme ikramiyesi

Sendika üyesi memura üç ayda bir ödenen tutar; sendikaya üye olmanın doğrudan maddi karşılığıdır. Üyeliği olmayan memur alamaz. Tutar toplu sözleşmede gösterge olarak belirlenir ve katsayıyla çarpılır.

Kamu işçileri: KÇP ve TİS

TİS nedir?

Toplu iş sözleşmesi, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'na göre işçi sendikası ile işveren (ya da işveren sendikası) arasında yapılır; işyerindeki ücretleri, ikramiyeleri, sosyal yardımları, izinleri ve çalışma koşullarını düzenler. Süresi en az bir, en çok üç yıldır; kamuda iki yıllık sözleşmeler yaygındır. Memurlardan farklı olarak işçilerin grev hakkı vardır; uyuşmazlıkta arabuluculuk, sonra grev ya da Yüksek Hakem Kurulu.

Kamu işçisi TİS'leri kurumlara göre dağınık olduğu için her kurumun sözleşmesi ayrı imzalanır: belediyeler, karayolları, DSİ, orman, hastaneler, üniversiteler, KİT'ler. Belediye şirketi işçileri için ayrı sözleşmeler yapılır.

KÇP nedir?

Kamu Kesimi Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolü. Hükümet (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Hazine ve Maliye Bakanlığı) ile kamu işçilerinin çoğunu temsil eden Türk-İş arasında imzalanır; Hak-İş de ayrı protokol imzalar. KÇP, o dönem kamuda yapılacak yüzlerce TİS'in ortak çerçevesini belirler: ücret zammı oranları, taban ücret, sosyal yardımların artışı, ilave ödemeler. Kurumlar kendi TİS'lerini bu çerçeveye göre bağlar; çerçeveyi aşan talepler kamu işveren sendikaları (TÜHİS, Kamu-İş) tarafından kabul edilmez.

Son KÇP'ler 2019, 2021, 2023 ve 2025'te imzalandı; her biri iki yıllık dönemi kapsar. Protokolde tipik olarak: birinci yıl için yüzde zam ve seyyanen artış, ikinci yıl için altı aylık dilimlerle zam ve enflasyon farkı, sosyal yardımlarda artış, ilave tediye ödeme tarihleri.

Belediyelerde durum

Belediyeler KÇP'ye hukuken bağlı değildir ama Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın 2022'de çıkardığı genelgeyle belediye TİS'lerinde KÇP oranlarının aşılmaması istenir; aşılırsa merkezi bütçe desteği kesilebilir. Bu yüzden belediye işçisi TİS'leri de fiilen KÇP'yi izler.

İkisi yan yana

Belgeleri nereden okursun?

Toplu sözleşme metni Resmî Gazete'de yayımlanır; KÇP, Türk-İş ve bakanlık sitelerinde; kurum TİS'leri sendikaların sitelerinde. Uygulamadaki KÇP ve TİS bölümünde yürürlükteki belgeler özetleriyle birlikte durur; yeni belge eklenince bildirim gelir.

Kaynaklar

1. 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu, m.28-34
2. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, m.33-56
3. Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı, 8. Dönem Toplu Sözleşme (Resmî Gazete, Ağustos 2025)
4. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, toplu iş sözleşmesi ve çerçeve protokol duyuruları
5. Türk-İş, Kamu Kesimi Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolü metinleri

Bu yazı genel bilgi verir, hukuki danışmanlık değildir. Kurumunuzun uygulaması ve güncel mevzuat esastır; önemli kararlardan önce kaynaklardaki resmî metinleri okuyun.