Derece ve kademe nedir? Memurun ilerlemesi nasıl işler, hangi dereceden başlanır

Bordronun en üstünde yazan "9/2" ya da "3/3" gibi kesirler memurun derece ve kademesidir. Maaşın gösterge aylığını, ek göstergesini, tazminat oranını ve emekli aylığını bu iki sayı belirler. Nasıl ilerlediklerini bilmek, "benim derecem geri kalmış mı" sorusunu kendin cevaplamanı sağlar.

Derece ve kademe ne?

657'nin gösterge tablosu 15 derece ve her derecede 9 kademeden oluşur (1. derecede 4 kademe). Derece büyük basamak, kademe o basamağın içindeki küçük adımdır. 15. derece en düşük, 1. derece en yüksektir. Her kademe bir gösterge rakamına denk gelir; gösterge arttıkça gösterge aylığı ve ona bağlı kalemler artar.

İki tür derece vardır ve çoğu karışıklık buradan çıkar:

• Kazanılmış hak aylığı derecesi: öğrenim, hizmet süresi ve ilerlemelerle kazanılan kişisel derecen. Maaşın buna göre hesaplanır.
• Kadro derecesi: bulunduğun kadronun derecesi. Ek gösterge ve bazı tazminatlar kadro derecesine bakar. Kazanılmış hak aylığın kadro derecesinin üstüne çıkabilir; kadro derecesi ancak üst dereceli bir kadroya atanınca değişir.

Hangi dereceden başlanır? (m.36)

Başlangıç derecesi ve kademesi öğrenime göre belirlenir. Genel idare hizmetleri sınıfı için:

Teknik hizmetler, sağlık hizmetleri ve avukatlık hizmetleri gibi sınıflarda mesleki yükseköğrenim için bir ya da iki derece yukarıdan başlanır (örneğin mühendis 8/1, tabip 8/1). Ayrıca:

• Yüksek lisans: bir kademe ilerlemesi.
• Doktora ve tıpta uzmanlık: iki kademe ilerlemesi.
• Yükseköğrenim sonrası ek öğrenim (en az bir yıl lisansüstü ihtisas sertifikası): bir kademe.

Bu ilerlemeler memuriyete girmeden önce alınmış öğrenim için de uygulanır; girişte dilekçeyle talep edilmesi gerekir.

Kademe ilerlemesi (m.64)

Her yıl bir kademe. Şartlar:

1. Bulunduğu kademede en az bir yıl çalışmış olmak.
2. Bulunduğu derecede ilerleyebileceği bir kademe bulunması.

2011'deki değişiklikle sicil notu şartı kaldırıldı; kademe ilerlemesi kurum tarafından kendiliğinden yapılır, dilekçeye gerek yoktur. Yıllık izin, hastalık izni ve aylıksız izinlerden bazıları (doğum, askerlik) süreyi kesmez; diğer aylıksız izinler ilerlemeyi o kadar geciktirir.

8 yılda bir ek kademe

Son sekiz yıl içinde herhangi bir disiplin cezası almayan memura, aylık derecesinde bir kademe ilerlemesi ayrıca uygulanır. Sekiz yıl 2011'den itibaren hesaplanmaya başlandı; aldığı disiplin cezası sicilden silinmiş olsa bile sekiz yıllık sayım o cezadan sonra yeniden başlar.

Kalkınmada öncelikli yöre kademesi

Kalkınmada öncelikli yörelerde zorunlu hizmet yapanlara, her iki yıl için bir kademe ilerlemesi (en fazla üç yıl için ikişer yıllık dönemler) verilir; bu da ek ilerlemedir.

Derece yükselmesi (m.68)

Kazanılmış hak aylığında derece yükselmesi için:

1. Üst dereceye yükselebilmek için bulunduğu derecede en az üç yıl ve üç kademe ilerlemiş olmak (8 yılda bir kademe ve diğer ek kademeler bu üç kademeye sayılır; bu yüzden ek kademe alan memur derecesini üç yıldan erken yükseltebilir).
2. Derece yükselmesinde kadro şartı aranmaz; kazanılmış hak aylığı kadro derecesinden bağımsız yükselir.

Pratikte: yılda bir kademe, üç kademede bir derece. Ek kademeler sayımı hızlandırır.

Kadro derecesi ve ek gösterge

Kazanılmış hak aylığın 1. dereceye gelse bile kadron 5. derecedeyse ek gösterge 5. derece kadronun ek göstergesidir. Üst dereceli kadroya atanma, görevde yükselme ya da kurumun kadro derecesini değiştirmesiyle olur. Bu yüzden "derecem 1 ama ek göstergem düşük" durumu sık görülür. 1. derece kadroya atanabilmek için m.68/B'deki hizmet şartları vardır: yükseköğrenim mezunları için 1–4. dereceli kadrolara atanmada en az 8, 10 ve 12 yıl gibi toplam hizmet süreleri aranır.

Askerlik ve önceki hizmetler

• Muvazzaf askerlik süresi, memuriyete girişten önce yapılmışsa kademe ilerlemesinde ve derece yükselmesinde değerlendirilir (m.83-84): her tam yıl bir kademe, üç kademe bir derece.
• Özel sektörde geçen hizmet, teknik hizmetler, sağlık ve avukatlık hizmetleri sınıflarında, mesleğiyle ilgili olmak şartıyla dörtte üçü oranında ve en çok 12 yıla kadar sayılır (m.36/C). Genel idare hizmetlerinde özel sektör hizmeti sayılmaz.
• Sözleşmeli ve işçi olarak kamuda geçen süreler, memuriyete geçince kazanılmış hak aylığında değerlendirilir; başvuru gerekir.

Kendi dereceni nasıl kontrol edersin?

1. Başlangıç derece ve kademeni öğrenimine göre bul.
2. İşe giriş tarihinden bugüne tam yıl sayısı kadar kademe ekle.
3. Askerlik, yüksek lisans, doktora ve 8 yıllık ek kademeleri ekle.
4. Her üç kademede bir dereceyi yükselt; kademe 1'e döner.
5. Çıkan sonuç kazanılmış hak aylığındır. Bordrondaki "KHA derece/kademe" ile karşılaştır; farklıysa personel biriminden hizmet cetvelini iste.

Uygulamadaki derece-kademe hesabı bu adımları senin yerine yapar ve bir sonraki ilerleme tarihini gösterir.

Kaynaklar

1. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, m.36 (giriş dereceleri), m.64 (kademe ilerlemesi), m.67-68 (derece yükselmesi), m.83-84 (askerlik)
2. 657 sayılı Kanun'a ekli (I) sayılı Ek Gösterge Cetveli (7417 sayılı Kanun'la değişik)
3. Kamu Görevlerine İlk Defa Atanacaklar İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Genel Yönetmelik

Bu yazı genel bilgi verir, hukuki danışmanlık değildir. Kurumunuzun uygulaması ve güncel mevzuat esastır; önemli kararlardan önce kaynaklardaki resmî metinleri okuyun.